niedziela, 12 czerwca 2016

Babka lancetowata

Inne nazwy zwyczajowe: babka wąskolistna, babka koniczynowa, babka koniczynowata, języczki polne, żywiec. Synonimy: Plantago altissima auct. non L., Plantago lanceolata.

Bylina występująca w stanie dzikim w całej niemal Europie, w Afryce północnej oraz w Azji zachodniej aż do Himalajów i jej części środkowej.
Kwitnąca babka lancetowata. Foto autor. Ustka, 2012.
Pod powierzchnią krótkie kłącze. W czasie kwitnienia wyrastają pędy kwiatonośne osiągające wysokość do 40 cm. Liście długie, równowąskie, lancetowate, u nasady zwężone w rynienkowaty owłosiony ogonek, skupione są w przyziemne rozety, mają 3–7 równoległych nerwów. Blaszka liściowa przeważnie całobrzega, rzadko z nielicznymi ząbkami. Z rozetek liściowych wyrasta jedna lub kilka bezlistnych szypułek kwiatostanowych o 5 głębokich bruzdach. Szypułka jest prosto wzniesiona lub podnosząca się. Kwiatki są drobne, niepozorne, białe do brunatnoróżowych, zebrane w gęsty, kulisty lub walcowaty, brunatny kłos. Kwiatki osadzone w suchobłoniastych przysadkach. Korona zrosłopłatkowa, ma krótką rurkę i cztery płatki. Owoce gładkie, błyszczące, czerwonobrunatne nasiona w kształcie czółenek osadzone są po 1–2 w jajowatej torebce. Korzenie liczne, wiązkowe. Pędy kwiatostanowe wyrastają począwszy od drugiego roku wegetacji. Roślina kwitnie od maja do września, jest wiatropylna. Jedna roślina wydaje około 1000 nasion.
Rośnie na łąkach, trawnikach, pastwiskach, przydrożach, zboczach i polanach. Lubi lekkie i przewiewne gleby, czarnoziemne lub gliniasto-piaszczyste. Często spotykana jako roślina ruderalna lub chwast w koniczynie, lucernie. W polskich Tatrach spotykana do wysokości 1367 m n.p.m. W Polsce występuje coraz rzadziej w stanie naturalnym, ze względu na stosowanie herbicydów.

Do celów leczniczych zbiera się liście w pełni wykształcone w okresie kwitnienia od maja do września, najlepiej bez ogonka, gdyż ten trudno wysycha. Suszyć je należy w suszarni ogrzewanej w temperaturze do 40°C, gdyż w warunkach naturalnych łatwo ciemnieją i tracą wartość. Surowcem jest liść babki lancetowatej - Folium Plantaginis lanceolatae. Równorzędnego surowca dostarcza babka zwyczajna - Plantago maior L., pospolita w Europie bylina, rzadko występująca jako roślina jednoroczna. Rośnie w Polsce na trawnikach, łąkach, pastwiskach i przydrożach. Liść babki zwyczajnej – Folium Plantaginis maioris ma podobny skład chemiczny i podobne zastosowanie w lecznictwie do liścia babki lancetowatej. Babka zwyczajna, w przeciwieństwie do poprzedniej, często bywa zalecana w homeopatii.

W liściach występuje glikozyd aukubina, flawonoidy, garbniki (do 6,5%), kwasy organiczne, związki śluzowe, pektyny i sole mineralne, a wśród nich krzemionka i sole cynku.

Przetwory z liści babki lancetowatej i zwyczajnej działają przeciwzapalnie na błony śluzowe jamy ustnej i gardła oraz przewodu pokarmowego. Zmniejszają przekrwienie błon śluzowych oraz nadmierną przepuszczalność włosowatych naczyń krwionośnych. Ponadto działają bakteriostatycznie. Obserwuje się również nieznaczne działanie wykrztuśne i rozkurczowe na mięśnie gładkie górnych dróg oddechowych. Odwary działają też nieco ściągające i słabo moczopędnie.
Badania ostatnich lat wykazały, że wyciągi wodne z liści babki lancetowatej, stosowane doustnie, pobudzają wytwarzanie interferonu i antygenów wirusowych, a więc substancji chroniących organizm ludzki przed inwazją wirusów, a pośrednio - przed tymi rodzajami nowotworów, które są wywoływane wtargnięciem do komórek odpowiednich wirusów onkogennych. Związkami czynnymi są m. in. wielocukry roślinne glukany lub aminoglukany o masie cząsteczkowej od 10 tysięcy do 100 tysięcy.
Sok ze świeżych liści babki lancetowatej lub zwyczajnej albo odwar z liści wysuszonych przyspieszają gojenie ran i regenerację naskórka.

W dawkach leczniczych nie obserwowano szkodliwych objawów zarówno po przetworach z liści babki lancetowatej, jak też z babki zwyczajnej.

Liście babki lancetowatej stosuje się wewnętrznie przeważnie w mieszankach ziołowych. Odwary podaje się doustnie w podostrych i przewlekłych nieżytach przewodu pokarmowego, bezkwaśności oraz uszkodzeniu błon śluzowych żołądka i jelit przez związki chemiczne lub endogenne toksyny bakteryjne, a także w mało nasilonej biegunce. Pomocniczo we wrzodzie żołądka i dwunastnicy. Rzadziej w nieżytach górnych dróg oddechowych. Zewnętrznie odwary z liści babki podaje się w formie okładów na uszkodzenia skóry różnego pochodzenia, np. zakażenie bakteryjne. Również do obmywań w stanach zapalnych i świądzie sromu, a ponadto do przemywań oczu w zapaleniu spojówek i powiek.

Odwar z liści babki: 1 łyżkę liści babki zalać 1 1/2 szklanki wody ciepłej i ogrzewać do wrzenia. Gotować łagodnie pod przykryciem 5 min. Odstawić na 10-15 min i przecedzić. Pić 2-3 razy dziennie po 1/2 szklanki w nieżycie jelit i biegunce. Ten sam odwar można stosować zewnętrznie do płukań, okładów i przemywań. Do oczu rozcieńczyć przegotowaną letnią wodą w proporcji 1:1.

Zioła przeciwbiegunkowe: zmieszać po 15 g liści babki, kwiatów rumianku, kory dębowej, owoców borówki czarnej i ziela rdestu ptasiego oraz po 10 g kłącza pięciornika i porostu islandzkiego. Zalać 1 łyżkę ziół 1 szklanką wody ciepłej. Ogrzewać do wrzenia i gotować łagodnie pod przykryciem 3-5 min. Odstawić na 15 min i przecedzić. Pić 2-3 razy dziennie przed jedzeniem 1 szklankę jako środek przeciwzapalny, przeciwbólowy, osłaniający oraz przeciwbiegunkowy.

Zioła do okładów ocznych: zmieszać po 20 g liści babki zwyczajnej (lub lancetowatej) i kwiatów malwy czarnej oraz po 10 g kwiatów jasnoty białej i kwiatów rumianku. Zalać 1/2 łyżki mieszanki 2/3 szklanki wody wrzącej i naparzać 15-20 min. Odstawić na 10 min i przecedzić. Stosować do okładów na oczy jako środek przeciwzapalny, bakteriobójczy i osłaniający.

Syrop wykrztuśny: 100 g świeżych liści babki pociąć na małe kawałki, dodać 100 ml wody przegotowanej i ostudzonej i zmiksować lub zemleć przez maszynkę, wycisnąć sok z miazgi, przesączyć i rozpuścić w nim 100 g cukru, po czym ogrzewać do wrzenia. Rozlać do małych butelek i przechowywać w lodówce. Stosować po 1 łyżeczce do 1/2 łyżki kilka razy dziennie jako środek wykrztuśny i przeciwkaszlowy dla dzieci i młodzieży.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Obserwuj przez e-mail

Formularz kontaktowy

Nazwa

E-mail *

Wiadomość *