niedziela, 12 czerwca 2016

Bylica piołun


Bylica piołun, młody okaz. Foto autor.
Ustka, skraj lasu, lipiec 2011.
Pachnąca bylina dorastająca do wysokości 40- 80 cm. Łodyga prosto wzniesiona, jedwabiście owłosiona, liście jedwabiście filcowate, białoszare, pierzastosieczne, o odcinkach lancetowatych. Koszyczki kwiatowe drobne, kuliste, zwieszone, zebrane w wąską wiechę. Wszystkie kwiaty w koszyczku rurkowate, jasnożółte. Owocem jest niełupka. Kwitnie od lipca do września. Rośnie na nieużytkach, przydrożach, zrębach. Pospolita na niżu i w niższych położeniach górskich. 

Do celów leczniczych ścina się przyziemne liście w pierwszym roku wegetacji rośliny w ciągu lata, a z roślin starszych górne części pędów w okresie zakwitania od lipca do września i suszy w suszarniach naturalnych w miejscach zacienionych i przewiewnych. Otrzymuje się jako surowiec liście piołunu - Folium Absinthii lub ziele piołunu - Herba Absinthii.

Pomimo silnie gorzkiego smaku liście były dawniej w Europie stosowane do przyprawiania sosów. Roślinę tą używano także do wyrobu nalewki zwanej absyntem, bardzo popularnej w XIX wieku, pitej często przez artystów (np. van Gogha), po I wojnie światowej zakazanej w wielu krajach z powodu bardzo niekorzystnego wpływu na człowieka przy większych dawkach dzięki obecności toksycznego tujom . Jednak w niewielkich ilościach substancja ta stymuluje działanie mózgu. 

Ziele piołunu zawiera gorycze gwajenolidowe (np. absyntynę, artabsyntynę), które w żywej roślinie mogą być przetwarzane w chamazulen. Polskie normy apteczne wymagają, aby ziele piołunu miało wskaźnik goryczy nie niższy od 500. Ponadto w zielu znajduje się około 0,5% olejku eterycznego, którego składnikami są tujon (do 50%), tujol (około 10%), felandren, pinen, chamazulen i inne. Są również w zielu flawonoidy (np. artemetyna), związki pelanolidowe (np. ketopelanolid A i B), kwasy organiczne, garbniki i sole mineralne. Liście piołunu mają zbliżony skład chemiczny, zawierają jednak nieco mniej olejku eterycznego.

Najbardziej cenione w lecznictwie jest znane od wieków działanie pobudzające wydzielanie soków trawiennych. Zawarte w zielu piołunu związki goryczowe drażnią zakończenia nerwów w kubkach smakowych języka i na drodze odruchowej zwiększają wydzielanie soku żołądkowego. Jednocześnie działanie pobudzające ziela na gałązki nerwów wydzielniczych przenosi się na wątrobę, powodując wzmożone wydzielanie żółci oraz zawartych w niej kwasów żółciowych, a także na trzustkę, zwiększając wytwarzanie soku jelitowego i znajdujących się w nim enzymów trawiennych. Związki goryczowe ziela piołunu działają też bezpośrednio na żołądek, powodując rozszerzenie drobnych naczyń błony śluzowej oraz zwiększenie jego ruchliwości, co poprawia trawienie i przyswajanie pokarmów. Składniki olejku, zwłaszcza tujon i felandren, przyjęte z goryczami w dawkach leczniczych
Bylica piołun, młody okaz. Foto autor.
Ustka, skraj klifu, czerwiec 2011.
pobudzają wydzielanie soków trawiennych oraz ułatwiają przepływ żółci do dwunastnicy. Olejek ma ponadto słabe działanie odkażające. Ziele działa również rozkurczowo na przewód pokarmowy, przewody żółciowe, trzustkowy oraz moczowe, a także na macicę. Wyciągi z ziela piołunu zwiększają u niektórych chorych ilość wydalanego moczu, zwłaszcza u osób z upośledzonym przesączaniem kłębkowym. Działają też trująco na owsiki po podaniu w lewatywie, a także na niektóre pasożyty skórne, jak świerzbowce i wszy.

Składniki olejku eterycznego piołunu, zwłaszcza tujon i tujol są toksyczne, szkodliwe, zwłaszcza dla kobiet ciężarnych. Przetwory z piołunu należy stosować ostrożnie przez krótki okres, czynić przerwy i nie przekraczać zaleconych dawek oraz zalecanej częstotliwości zażywania. Nie wolno podawać kobietom w ciąży oraz karmiącym. Niestosowanie się do tego powoduje wystąpienie zawrotów głowy, ataków epileptycznych, przekrwienie narządów wewnętrznych, a nawet poronienie.

Napar lub nalewkę z ziela piołunu podaje się doustnie w niedokwaśności treści żołądkowej, braku apetytu, niestrawności oraz przewlekłych nieżytach żołądka i jelit, połączonych ze zmniejszonym wydzielaniem soków trawiennych i żółci z objawami zgagi, odbijania, wzdęcia, bólu brzucha, a nawet w kolce jelitowej i zaparciach atonicznych. Ponadto stosuje się je w niewydolności trzustki i zmniejszonym wytwarzaniu enzymów trawiennych. Przetwory te można podawać osobom w wieku podeszłym oraz rekonwalescentom po ciężkich chorobach i operacjach przełyku, żołądka i dwunastnicy. Napar z ziela piołunu można stosować w postaci lewatywy przeciw owsikom i glistom jelitowym u dzieci, a w formie wcierań i obmywań przeciw świerzbowcom i wszom. Napar ten, chociaż nie zawiera saponin, zmywa szybko tłuszcz i smar z ciała i odzieży. 


Napar piołunowy: 1 łyżeczkę ziela piołunu zalać 1 szklanką wody wrzącej i trzymać pod przykryciem nad parą przez 30 min. Odstawić na 10 min i przecedzić. Pić po 1/2 do 1 łyżki na 1 godz. przed posiłkami przez kilka dni, jako środek pobudzający trawienie, zwiększający apetyt i ogólnie wzmacniający. Napar służy też w postaci wlewek doodbytniczych (lewatyw) przeciw owsikom u dzieci oraz do wcierań i obmywań przeciw świerzbowcom. Można go także używać do czyszczenia rąk ze smarów i olejów.

Wino piołunowe: 3-5 łyżek rozdrobnionego ziela piołunu zalać 1/2 szklanki alkoholu 40-procentowego i pozostawić na 24 godz. Dodać 11 białego wina, odstawić do następnego dnia i przesączyć. Pić po 1 łyżeczce do herbaty lub do kawy 3 razy dziennie 30 min przed posiłkami dla pobudzenia apetytu.
Po prawej stronie bylica piołun. Po lewej stronie
bylica pospolita. Porównanie gatunków. Foto autor.
Ustka, skraj lasu, lipiec 2012.

Zioła gorzkie: zmierzać po 20 g ziela piołunu, ziela tysiącznika, liści bobrka, liści mięty pieprzowej i kwiatów rumianku oraz 10 g owoców kminku. Zalać 1 łyżkę ziół 1 szklanką wody wrzącej i pozostawić na parze pod przykryciem 15 min. Odstawić na 10 min i przecedzić. Wypić porcjami w ciągu dnia na 30 min przed jedzeniem jako środek pobudzający wydzielanie soku żołądkowego, poprawiający trawienie i przywracający apetyt.

Zioła w kolce jelitowej: zmieszać po 10 g ziela piołunu i korzeni arcydzięgla oraz po 25 g kwiatów rumianku, ziela pięciornika gęsiego i kłączy tataraku. Zalać 2 łyżki ziół 1 1/2 szklanki wody wrzącej i postawić pod przykryciem na parze przez 15 min. Odstawić na 5 min i przecedzić do termosu. Pić 1/4-1/2 szklanki 2-3 razy dziennie gorący napar małymi łykami.

Warto pamiętać, że ziele różnych odmian piołunu służy jako dodatek do wina wermut, gdyż nadaje mu przyjemnej goryczy i swoistego aromatu. Stosuje się w tym celu specjalne mieszanki ziołowe, zawierające różne surowce aromatyczne, których skład i proporcje są utrzymywane w tajemnicy przez producentów wina.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Obserwuj przez e-mail

Formularz kontaktowy

Nazwa

E-mail *

Wiadomość *