Cykoria podróżnik

Cykoria podróżnik. Fot autor.
Ustka, przy promenadzie, lipiec 2012.
Bylina osiągająca wysokość 30 - 120 cm. Łodyga wyprostowana, sztywna, rozgałęziona, szorstko owłosiona. Liście dolne szerokopłatkowate, zatokowato pierzaste, górne - podługowate lub lancetowate, obejmujące łodygę szeroką nasadą. Koszyczki kwiatowe umieszczone na szczytach gałązek lub w katach górnych liści. Wszystkie kwiaty języczkowate, jasnoniebieskie. Owocem jest niełupka. Kwitnie od lipca do września. Rośnie na nieużytkach, przydrożach, pastwiskach. Bardzo pospolita na niżu i w niższych położeniach górskich. 

Używana w wielu krajach, dawniej i dziś .W stanie surowym jest bardzo gorzka (dlatego siekany i pieczony korzeń jest używany jako substytut kawy) . Jadalny jest korzeń bogaty w skrobię i inulinę, po wielokrotnym gotowaniu połączonym z odlaniem wody. Korzeń należy pozyskiwać przed kwitnieniem, z jak najmłodszych roślin (starsze niż 2 lata są bardziej gorzkie). Młode liście można dodawać do sałatek, starsze są tak gorzkie, że przed użyciem najlepiej gotować je przynajmniej raz i odlać wodę. Innym sposobem zmniejszenia gorzkości jest wybielanie rośliny (białe bezchlorofilowe liście otrzymujemy przez obsypanie rośliny ziemia na wiosnę lub przeniesienie korzeni do ciemnej piwnicy). Pąki kwiatowe można marynować, a niebieskie "płatki" dodawać do sałatek.

Cykoria podróżnik. Foto autor.
Ustka, pas roślinności przy promenadzie, lipiec 2012
Do celów leczniczych zbiera się we wrześniu wyłącznie korzenie roślin ze stanowisk naturalnych, myje dokładnie i suszy w suszarniach ogrzewanych. Surowcem jest korzeń cykorii podróżnika - Radix Cichorii. Drobne korzenie i cienkie odgałęzienia odrzuca się. Niekiedy zbiera się w sierpniu górne części pędów w okresie rozkwitania i suszy w suszarniach naturalnych w cieniu i przewiewie. Otrzymuje się ziele cykorii podróżnika - Herba Cichorii, słabsze w działaniu i rzadziej stosowane od korzenia. Aby nie wytępić rośliny na stanowiskach naturalnych, należy zbierać nasiona z pozostawionych w tym celu egzemplarzy i rozsiewać niezwłocznie na miejscach występowania rośliny. Można ją też rozmnażać z kawałków korzeni.

Cykoria podróżnik. Foto autor.
Ustka skraj lasu sierpień 2011
W korzeniu występuje sok mleczny, a w nim gorzkie związki laktucyna i laktukopikryna. Ponadto są w korzeniu fitosterole (np. taraksasterol), gorzki glikozyd intybina (poniżej 0,01%), ślady olejku eterycznego, cholina, kwasy polifenolowe, cukry redukujące, węglowodan zapasowy inulina ( około 40%) oraz sole mineralne. W liściach niewiele jest soku mlecznego, dlatego zawierają mało substancji gorzkich. Jest natomiast dużo hydroksykumaryn - eskuliny i cichoryny, są także flawonoidy, jak kwercetyna, hiperozyd i pochodne apigeniny. Natomiast w kwiatach znajdują się antocyjany, pochodne cyjanidyny.

Dzięki goryczom korzeń cykorii pobudza łagodnie wydzielanie soku żołądkowego, usprawnia trawienie i przyswajanie pokarmów, a także zwiększa łaknienie. Ponadto pobudza czynność wątroby, zwiększa nieznacznie ilość wytwarzanej żółci, ułatwia jej przepływ przez drogi żółciowe oraz działa przeciwbakteryjnie. Obserwuje się także pewien wpływ na nerki i drogi moczowe, wyrażający się słabym działaniem moczopędnym.

W dawkach leczniczych surowiec nie wykazuje działania szkodliwego dla człowieka. 

Przetwory z korzeni i ziela cykorii stosuje się w utrudnionym trawieniu, nadmiernej fermentacji, braku łaknienia, wywołanych niedoborem kwasu solnego oraz pepsyny w żołądku, nieżytem żołądka, ogólnym wychudzeniem i osłabieniem spowodowanym zaburzeniami w przyswajaniu składników pokarmowych. W połączeniu z innymi podobnie działającymi surowcami stanowi pomocniczy środek żółciotwórczy w przewlekłych, mało nasilonych zaburzeniach czynności wydzielniczej wątroby oraz uszkodzeniach miąższu wątroby przez związki toksyczne. Korzeń cykorii stosuje się pomocniczo jako środek moczopędny, zwykle w zestawieniu z innymi surowcami. Ziele cykorii może służyć do przemysłowego izolowania eskuliny, gdyż jest łatwiej dostępne, niż kora kasztanowca.

Odwar o korzenia cykorii: 11/2-2 łyżki rozdrobnionych korzeni zalać 11/2 szklanki wody letniej. Ogrzewać do wrzenia i gotować pod przykryciem 3 min. Odstawić na 15 min i przecedzić. Pić 1/3-1/2 szklanki 2-4 razy dziennie na 1 godz. przed jedzeniem jako środek pobudzający wydzielanie soku żołądkowego, żółciopędny i w nieżycie żołądka.

Zioła żółciopędne: zmieszać po 50 g rozdrobnionych korzeni cykorii i mniszka oraz po 25 g liści mięty pieprzowej, ziela drapacza lekarskiego i potłuczonych owoców kopru włoskiego oraz 10 g kwiatów wrotyczu. Zalać 11/2 łyżki ziół 2 szklankami wody ciepłej, postawić pod przykryciem na parze na 30 min i zagotować do wrzenia. Odstawić na 15 min i przecedzić do termosu. Pić 1/2 szklanki 3 razy dziennie przed posiłkiem jako środek rozkurczowy, żółciopędny i przeciwzapalny na drogi żółciowe oraz pobudzający wydzielanie soków trawiennych.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Obserwuj przez e-mail

Formularz kontaktowy

Nazwa

E-mail *

Wiadomość *