niedziela, 12 czerwca 2016

Jabłoń (jabłoń domowa)

Często można mieć trudność w odróżnieniu dzikich jabłek o tych zdziczałych. Polska jest przodującym krajem w produkcji jabłek. Mógłbym zaryzykować subiektywne stwierdzenie, że nasz kraj jabłkiem stoi. Występuję ona u nas dziko, jako roślina zdziczała, miejscami często sadzona. To drzewo rozpozna chyba każdy.
Owocująca zdziczała jabłoń domowa. Foto autor, Słupsk, październik 2012.


Smak dojrzałych jabłek jest słodko-kwaskowaty, rozmaite odmiany mogą być bardziej lub mniej słodkie lub kwaśne. Jabłka są kształtem zbliżone do kuli, z zagłębieniem na szczycie, z którego wystaje ogonek, na którym jabłko rośnie na drzewie, oraz z wylotem gniazda nasiennego u dołu. Przeciętne jabłko waży około 150 gramów. Miąższ jabłka jest sztywny, chrupki i pełny przezroczystego soku. Po długim przechowywaniu jabłko staje się miękkie i pomarszczone, ale nadal jadalne. Skórka jabłka jest gładka i cienka, ściśle przylegająca do miąższu, dająca się obierać lub polerować. Kolor skórki jabłka występuje w odcieniach zieleni, a po dojrzeniu również żółci lub czerwieni, często zmieszanych ze sobą. Kolor miąższu jest bardzo jasny, zbliżony do białego. Jabłka mogą ulec obiciu, po czym miejsce obicia staje się miękkie i brązowe, a miąższ pod obiciem zaczyna się psuć i tracić właściwości odżywcze. Po pokrojeniu lub obraniu z dostępem do tlenu miąższ jabłka zaczyna utleniać się na powierzchni, która zmienia kolor na brązowy. Dojrzałe jabłka wydzielają lekko wyczuwalny, słodkawy zapach.


Opis morfologiczny
Duże krzewy zrzucające liście na zimę, wysokości 3 - 5 metrów, o wzniesionych lub rozpostartych gałęziach. Niekiedy także drzewa, wysokości do 10 metrów, o szerokiej koronie. Jabłoń dzika ma cierniste gałęzie, domowa bez cierni. Liście skrętoległe, pojedyncze, karbowane lub piłkowane, czasem  nieznacznie podwójnie piłkowane, z ogonkiem długości 2 - 5 cm, jajowate lub eliptyczne, krótko zaostrzone, długości 6 - 9 cm, szerokości do 5 cm, początkowo po obu stronach gęsto owłosione, później z wierzchu łysiejące i lśniące, ciemnozielone. Jesienią wyraźnie żółtawobrązowe. Kwiaty po 3 - 8 w baldachogronach na końcach krótkopędów, średnicy do 4 cm, Płatki korony wewnątrz białe do jasnoróżowych, zewnątrz ciemniej różowe do czerwonawych, pręciki żółte. Owoce jabłoni dzikiej mniej więcej wielkości piłki pingpongowej, żółtozielone, tylko na stronie nasłonecznionej lekko nasłonecznione, o smaku cierpko - kwaśnym. Kwitnie od kwietnia do maja. Owoce dojrzewają od września. Jabłoń dzika występuje rozproszona w zaroślach łęgowych, żywopłotach, lasach łęgowych, na glebach gliniastych i kamienistych bogatych w składniki pokarmowe.  Jabłoń domowa często sadzona, miejscami dziczejąca. Jabłoń dziką nie zawsze można odróżnić od zdziczałych odmian uprawnych.

Świeże, nieuszkodzone jabłka zawierają pewną ilość witaminy C (8 mg w 100 g świeżego jabłka), większość innych witamin i minerałów, dużą ilość błonnika roślinnego, kwercetynę (44 mg w 1 kg jabłek), a także pektynę (1–1,5 g w 100 g świeżego jabłka). Przy obróbce cieplnej jabłek witaminy wodorozpuszczalne ulegają rozkładowi. Świeże jabłka są źródłem węglowodanów w tym błonnika. Jak wiele innych owoców, spożywane na surowo jabłka mają niską wartość na indeksie glikemicznym (fruktoza i inne cukry uwalniają się powoli, dzięki zawartości błonnika, przez co zawartość cukru we krwi konsumenta rośnie wolno, bez nagłych odchyleń) zatem są zdatne do spożywania przez osoby chorujące na cukrzycę lub hipoglikemię. Nie dotyczy to soku jabłkowego po oddzieleniu błonnika, gdzie wartość na indeksie glikemicznym ulega sporemu podwyższeniu.
W tradycji chrześcijańskiej jabłko związane z rytuałami pogańskiej płodności było symbolem pokusy i pożądania. Według średniowiecznych i renesansowych artystów jabłko było na ich obrazach owocem zerwanym przez Ewę z drzewa poznania dobra i zła. Biblia nie zawiera nazwy owocu – Adam i Ewa zjedli po prostu owoc z drzewa poznania. Prawdopodobnie dodatkowe zamieszanie sprawił fakt, że słowo jabłko po łacinie jest identyczne ze słowem "zły", "zło". Jabłko stało się więc symbolem zła, owocu zakazanego w kulturze chrześcijańskiej – a także symbolem grzechu i zdrady, zwłaszcza w życiu prywatnym, trucizny, mroku lub ciemności. Według legendy chrześcijańskiej (nie zawartej w Biblii) tłumaczono wypukłą chrząstkę na grdyce męskiej tym, że pierwszemu mężczyźnie, czyli Adamowi, miał utkwić w gardle kawałek owego zakazanego jabłka, skąd popularna nazwa wypukłości – jabłko Adama.
Jabłko jest też tradycyjnym atrybutem władzy królewskiej – złote jabłko z krzyżem symbolizuje sferę kosmiczną, świat i kulę ziemską. Używane jest przy koronacjach obok berła i korony.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

ANGIELSKI Lubin

ANGIELSKI Lubin
Centrum Językowe Harvard

Obserwuj przez e-mail

Formularz kontaktowy

Nazwa

E-mail *

Wiadomość *