niedziela, 12 czerwca 2016

Jarząb pospolity

W stanie surowym owoce są prawie niejadalne z powodu zawartości garbników. Nawet ptaki jedzą je dopiero po pierwszym mrozie. Pomimo gorzkiego smaku, owoce jarzębiny stosowano na wsi już w dawniejszych czasach, jako środek przeciwko szkorbutowi. Przerabiane są, często z innymi owocami, na przeciery, galaretki i marmolady. Na własny użytek najlepiej zbierać owoce późną jesienią, gdy owoce przebyły już kilka nocy na mrozie. W gospodarstwie domowym owoce mogą posłużyć do sporządzania kompotów, nalewek, galaretek, syropów i herbatek ziołowych. Wchodzą one często w skład mieszanek ziołowych jako środek przeciw awitaminozie.
Kwitnący jarząb pospolity. Foto autor. Ustka, las, maj 2012.





Osobiście owoce stosuję przede wszystkim do robienia dżemów w małych słoiczkach (takich po koncentracie pomidorowym 100 ml). Używam go później jako dodatek do potraw i do herbaty. Taka marmoladka to dla mnie jeden ze skarbów w kuchenne spiżarce. Do przygotowania jej nie mieszam jarzębiny z innymi owocami. Czasem czekam na zbiór do mrozów. Częściej jednak sam wymrażam w zamrażalniku owoce i uzyskuję zbliżony efekt. Nie susze owoców, gdyż do uzyskania napoju z jarzębiny stosuję dżem.

Opadnięte owoce jarząbu pospolitego. Foto autor, listopad 2015
Opis morfologiczny
Krzew lub drzewo do 8 metrów wysokości, często o wielu pniach, z jasnoszarą, gładką korą. Liście nieparzystopierzaste do 20 cm długości, skrętoległe, listki podłużno-lancetowate do eliptyczno-jajowatych, ostro piłkowane, ułożone w 4 - 9 parach, początkowo na dolnej stronie gęsto owłosione, później nagie. Kwiaty białe w wielokwiatowych, filcowato owłosionych podbaldachach, z płatkami korony długości 4 - 5 mm i z 2 - 4, przeważnie jednak 4, szyjkami, o mocnym zapachu. Kuliste owoce pomarańczowo- do szkarłatnoczerwonych, mają do 1 cm średnicy, nieco błyszczące. Kwitnie od maja do lipca. Rośnie szczególnie dobrze na glebach ubogich i kwaśnych, a więc ubogich w wapń, świetlistych lasach liściastych i szpilkowych, w górach aż do granicy lasu. Często sadzona w ogrodach i na brzegach dróg, w górach także dla zabezpieczenia przed lawinami. W Polsce rozpowszechniona i wszędzie pospolita, w górach aż po piętro kosówki.



Owocujący jarząb pospolity. Foto autor. Słupsk, lipiec 2012.
Zastosowanie i działanie lecznicze
Do celów leczniczych zbiera się w maju rozkwitające kwiatostany i suszy w miejscach zacienionych i przewiewnych, a następnie ociera je na sitach i odrzuca szypułki. Surowcem jest kwiat jarzębiny - Flos Sorbi, obecnie bardzo już rzadko używany. Jesienią, po przymrozkach, zbiera się owocostany, kiedy smak owoców staje się łagodniejszy i mniej gorzki. Suszy się je w suszarniach ogrzewanych, rozłożone cienką warstwą, w temp. około 30°C, a następnie dosusza w temp. około 60°. Otrzymuje się owoc jarzębiny. Kwiaty i owoce należy przechowywać w szczelnym opakowaniu w miejscach suchych i chronić od światła i owadów.

Owoce jarzębiny nieznacznie zwiększają wydalanie moczu, działają też przeciwzapalnie zarówno w obrębie dróg moczowych, jak i błon śluzowych przewodu pokarmowego. Mają też własności łagodnie ściągające i słabo przeciwbiegunkowe, a nadto przeciwmiażdżycowe. Owoce jarzębiny nie działają zbyt silnie, zwykle więc łączy się je z innymi surowcami moczopędnymi lub przeciwzapalnymi. Kwas parasorbowy był przez długie lata uważany za toksyczny, a nawet za rakotwórczy. Amerykanie, na podstawie dokładnych badań (Food Cosmet. Toxicol. 1975, nr. 5, 387) stwierdzili brak jakiejkolwiek toksyczności, z wywoływaniem raka włącznie. Dlatego uznali, że obecność tego kwasu w żywności w ilościach naturalnych jest dopuszczalna. W innych badaniach wykazano, że kwas parasorbowy, warunkujący działanie przeczyszczające świeżych owoców jarzębiny, łatwo rozkłada się podczas ogrzewania i gotowania. Dlatego napar z owoców (przy ogrzewaniu do wrzenia) lub konfitury czy dżem nie zawierają już kwasu parasorbowego i wobec tego działają zapierające ze względu na obecność garbników.
Utrzymujące się na zimę owoce jarząbu pospolitego. One będą tak wisieć do wiosny, no chyba, że zostaną zjedzone przez
jakiegoś ptaka lub zbieracza. Foto autor, listopad 2015.

Świeże owoce jarzębiny mogą wywołać wymioty i biegunkę.

Przetwory z owoców jarzębiny zawierające garbniki stosuje się w mało nasilonych biegunkach oraz nieżytach przewodu pokarmowego. Działają również osłaniające na wątrobę i, jako środek odtruwający, są lepsze od cysteiny. Przetwory z jarzębiny stosuje się ze względu na ich działanie przeciwzapalne w zaburzeniach obwodowego krążenia krwi, zwłaszcza w żylakach odbytu i stanach zapalnych w obrębie dróg moczowych. Również w osłabieniu czynności nerek i pomocniczo w kamicy moczowej, a także w łagodnych stanach miażdżycy.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

ANGIELSKI Lubin

ANGIELSKI Lubin
Centrum Językowe Harvard

Obserwuj przez e-mail

Formularz kontaktowy

Nazwa

E-mail *

Wiadomość *