niedziela, 12 czerwca 2016

Kruszyna pospolita

Kruszyna pospolita, morfologia.
Źródło wikipedia.
Krzew zrzucający liście na zimę, wzniesiony, o wysmukłym pokroju, średniej wielkości, wysokości do 3m, czasami tylko małe drzewo z rzadką koroną. Kora jasnobrązowa, z licznymi korkowatymi brodawkami. Gałązki boczne, podobnie jak u spokrewnionego szakłaku pospolitego, prawie poziomo odstające, lecz bez cierni. Liście skrętoległe, pojedyncze, całobrzegie, wyraźnie ogonkowe, ogonek długości około 10 cm, blaszka szerokoowalna do eliptycznej, długości około 6 cm, szerokości do 4 cm, na szczycie tępa lub krótko zaostrzona, z 7 - 9 łukowato wygiętymi parami nerwów, na brzegu lekko falista. Z wierzchu ciemnozielona, od spodu wzdłuż nerwów owłosiona. Jesienią liście są żółto-czerwonawo-brązowe. Owoc pestkowy, kulisty, niedojrzały - szkarłatnoczerwony, później lśniący, czarny, trujący. Kwitnie od maja do czerwca. Owoce dojrzewają od sierpnia. Często spotykana na glebach ubogich, kwaśnych, o zmiennej wilgotności, na łęgach, torfowiskach, trzęsawiskach lub na obrzeżach drzewostanów liściastych i iglastych. Węgiel drzewny z kruszyny stanowił dawniej składnik czarnego prochu strzelniczego. Owoce są chętnie zjadane przez ptaki jesienią. W Polsce gatunek częściowo chroniony. 

Do celów leczniczych zbiera się wiosną przed rozwojem liści korę z młodych 2 - 4-letnich gałązek, zdejmując ją w odcinkach długości około 20 cm, i następnie suszy w suszarniach naturalnych w miejscach przewiewnych. Surowcem leczniczym jest kora kruszyny Cortex Frangulae (syn. Cortex Rhamni frangulae). Przed użyciem powinna być przechowywana dłużej niż rok lub po wysuszeniu ogrzewana w temp. 100°C przez 2 godz. Niekiedy zbiera się we wrześniu dojrzewające owoce kruszyny i suszy w suszarniach ogrzewanych, początkowo w temperaturze niższej, a następnie dosusza w temp. około 60°C. Otrzymuje się owoc kruszyny - Fructus Frangulae (syn. Fructus Rhamni frangulae). Podobnie do kruszyny działa kora szakłaku amerykańskiego - Rhamnus purshiana De Candolle (Rhamnaceae), przywożona dawniej do Polski z Ameryki Pomocnej pod nazwą Cortex Rhamni purshianae (syn. Cascara sagrada).

Kora kruszyny zawiera do 4% mieszaniny hydroksymetylo-antrazwiązków, głównie w postaci glikozydowej. Wśród nich najważniejsze są glukofrangularozydy A i B oraz produkty ich częściowej hydrolizy frangulozydy A i B. Ponadto stwierdzono obecność palmidyn oraz antranoli i antronów, które są substancjami niestałymi i powoli ulegają utlenieniu do odpowiednich, lecz mało aktywnych antrachinonów. Inne składniki kory nie mają właściwości leczniczych. Należą do nich flawonoidy (np. ksantoramnina i ramnetyna), saponiny, związki garbnikowe, alkaloidy peptydowe (np. frangulanina i franganina) oraz sole mineralne. W owocach kruszyny znaleziono mieszaninę antrazwiązków, a wśród nich palmidynę B, dwuantron aloeemodyny, chryzofanol i aloeemodynę, cukry i sole mineralne.

Zarówno kora, jak i owoce kruszyny zawierają antrazwiązki, które pobudzają perystaltykę jelita grubego, drażniąc jego ścianę bezpośrednio poprzez splot Auerbacha. Obserwuje się wówczas wzmożenie ruchów perystaltycznych, przekrwienie błony śluzowej w wyniku rozszerzenia naczyń włosowatych oraz zahamowanie wchłaniania wody przez ścianę jelit, co powoduje rozrzedzenie i zwiększenie objętości mas kałowych. Zależnie od dawki i zawartości antrazwiązków w korze stolce mogą być papkowate lub płynne. Działanie przeczyszczające obserwuje się dopiero po upływie 6-10 godz. od podania leku, ponieważ zawarte w surowcu glikozydowe połączenia antrazwiązków muszą ulec, pod wpływem bakterii, przemianom do wysokoaktywnych metabolitów. Kora kruszyny ma również słabe własności żółciopędne, zapewne w wyniku bodźcowego działania na miąższ wątroby oraz rozkurczającego wpływu na drogi żółciowe. Antrazwiązki wyróżniają się gorzkim smakiem, dzięki czemu pobudzają na drodze odruchowej wydzielanie soków trawiennych i wpływają na lepsze przyswajanie pokarmów. Antrazwiązki działają też bakteriobójczo. Kruszyna ponadto działa toksycznie na pasożyty jelitowe, np. glisty i owsiki.

Antrazwiązki kory kruszyny powodują przekrwienie okrężnicy oraz narządów miednicy małej i w dawkach większych mogą być niebezpieczne dla kobiet ciężarnych. Przenikają one do mleka matek karmiących, co może powodować płynne stolce u niemowląt. 

Kora kruszyny jest jednym z najczęściej u nas stosowanych roślinnych surowców przeczyszczających. Służy zwłaszcza w zaparciach przejściowych, powstałych w wyniku przebytych chorób zakaźnych, zaburzeń neurologicznych lub długo trwającego unieruchomienia, a także z zaparciach nawykowych, wywołanych atonią jelita grubego. Dobre wyniki daje kruszyna także w stanach skurczowych jelit oraz upośledzonym przyswajaniu pokarmów, powiązanym z niedostatecznym wydzielaniem soków trawiennych, zwłaszcza w jelicie cienkim na skutek niedoboru żółci. Kora kruszyny zalecana jest szczególnie osobom starszym, cierpiącym na zaburzenia trawienne i utrudnione przyswajanie składników pokarmowych, a także osobom otyłym z uszkodzeniami miąższu wątroby i zmniejszonym wydzielaniem żółci. W stanach skurczowych dobre wyniki daje dodatek pokrzyku lub jaskółczego ziela. 

Odwar z kory kruszyny: 1/2 łyżki rozdrobnionej kory zalać 1 szklanką wody letniej. Ogrzewać do wrzenia i gotować powoli pod przykryciem 15 min. Odstawić na 10 min i przecedzić. Popłukać na sitku korę ostudzoną przegotowaną wodą, uzupełniając odwar do pełnej szklanki. Pić 1/2-3/4 szklanki wieczorem jako środek przeczyszczający, natomiast 1/4-1/2 szklanki 2-3 razy dziennie w przewlekłej atonii jelit i otyłości.

Odwar z owoców kruszyny: 1/2 łyżki owoców zalać 1 szklanką wody zimnej. Gotować pod przykryciem przez 15 min. Po ostygnięciu przecedzić. Pić po 1-3 łyżki jako lek łagodnie przeczyszczający.

Zioła w otyłości: zmieszać po 20 g kory kruszyny, liści mięty pieprzowej i kwiatów rumianku oraz po 10 g korzeni kozłka, liści melisy i ziela dziurawca. Wsypać do termosu 2 łyżki ziół i zalać 21/2 szklanki wody wrzącej. Pozostawić na 11/2 godz. Pić 3 razy dziennie po 2/3 szklanki między posiłkami jako lek regulujący czynność przewodu pokarmowego, zapobiegający zaparciom i zwiększający ilość wydalanego moczu. Wraz z odpowiednią dietą, kinezyterapią i balneoterapią stosować jako środek zapobiegający dalszemu przyrostowi wagi ciała lub powodujący po pewnym czasie powolny jej spadek.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Obserwuj przez e-mail

Formularz kontaktowy

Nazwa

E-mail *

Wiadomość *