poniedziałek, 13 czerwca 2016

Lipa (L. szerokolistna i drobnolistna)

Lipa szerokolistna. Foto autor.
Ustka, przy promenadzie, lipiec 2012.
Lipa szerokolistna 

Lipa szerokolistna. Foto autor.
Ustka, przy promenadzie, lipiec 2012.
Drzewo zrzucające liście na zimę, zwykle bardzo okazałe, wysokości do 40 m, o gęstej koronie, stosunkowo wąskiej, jedynie u drzew wolno stojących szerszej. Pień prosty i u starych osobników dość gruby. Wszystkie konary dolnej części korony zwieszone. Młode gałązki zielonawoczerwone, aksamitno owłosione. Liście skrętoległe, pojedyncze, równomiernie, ostro piłkowane, z ogonkiem długości 3 - 5 cm, blaszka niesymetrycznie sercowata, z wysmukłym długim wierzchołkiem, długości około 10 - 15 cm i prawie tej samej szerokości, z wierzchu matowozielona i początkowo delikatnie owłosiona, od spodu jaśniejsza i tylko na nerwach puszysta, w katach liści z białawymi kępkami włosków. Jesienią liście złotożółte. Kwiaty zebrane po 2 - 5 w zwisających wiechach, zrośniętych z bladozieloną podsadką. Orzeszek 5-kanciasty podłużnie kulisty, długości zaledwie do 1 cm. Kwitnie w czerwcu. Owoce dojrzewają od października. Ważny gatunek w różnych zespołach lasów liściastych an glebach świeżych, bogatych w składniki pokarmowe. W Alpach do wysokości 1000 m.n.p.m. Lipa szerokolistna jest stosunkowo wrażliwa na zanieczyszczenia środowiska i dlatego coraz częściej znika z krajobrazu ulic i wiejskich placów. Drewno lipy jest bardzo miękkie, jednak na tyle mocne, że nadaje się na materiał rzeźbiarski i do wyrobu zabawek. Kwiaty lipy stanowią cenny pożytek dla pszczół i innych owadów. 


Lipa drobnolista
Lipa drobnolistna. Foto autor.
Ustka, przy promenadzie, lipiec 2012.

Drzewo zrzucające liście na zimę, dość okazałe, wysokości do 30 m, z dużą, gęstą, często trochę nieregularnie wyglądającą koroną. Gałęzie wzniesione. Młode gałązki oliwkowozielone, z wierzchu lekko czerwonawe, prawie zawsze nagie i lśniące. Pień ciemnoszary do brązowego, podłużnie żebrowany. Liście skrętoległe, pojedyncze, równomiernie i ostro piłkowane, z ogonkiem długości 2 - 5 cm, blaszka niesymetrycznie sercowata, mniejsza niż u lipy szerokolistnej, przeważnie długości 5 - 7 cm i prawie tej samej szerokości, z wierzchu ciemnozielona i naga, od spodu niebieskawo-szaro-zielona, z brązowymi kępkami włosów w kątach między nerwami bocznymi a nerwem środkowym. Jesienią liście intensywnie żółte. Kwiaty po 4 - 12 w zwisających wiechach, z żółtawobiałymi płatkami korony, o przyjemnym zapachu. Orzeszki długości 5 - 7 mm, kuliste, prawie bez żeberek. Kwitnie w kwietniu. Owoce dojrzewają od października. Występuje pojedynczo w ciepłych latem lasach łegowych i na zboczach lub jako drzewo ozdobne. 
Lipa drobnolistna. Foto autor.
Ustka, przy promenadzie, lipiec 2012.

Na całym obszarze swojego występowania tworzą się mieszańce lipy szerokolistnej i drobnolistnej, które są płodne - lipa holenderska Tilia*europea, o ładnej koronie, osiągającej wysokość do 40m. Często też ten gatunek jest sadzony w miastach. Trudno ją odróżnić od roślin rodzicielskich. Może to sprawiać pewną trudność przy oznaczaniu. Jeśli więc spotkamy się z drzewem o cechach pośrednich, to spokojnie uznajemy takiego mieszańca jako coś zupełnie naturalnego. Osobiście często spotykam się z tym mieszańcem. Np. liście z wierzchu wykazują cechy lipy szerokolistnej, od spodu drobnolistnej (brązowe kępki włosków w kątach nerwów). Do celów leczniczych jednak zarówno lipa szerokolistna, drobnolistna jak i jej mieszańce dostarczają równocennego surowca leczniczego, wobec czego wchodzenie w szczegóły taksonomiczne mija się tu z celem. Przyznam, że ciężko było mi znaleźć w rodzimej miejscowości typową lipę szerokolistną, bez cech pośrednich. 

Młode liście lip są niezwykle smaczne, swoją delikatnością porównywalne z sałatą, i funkią. Mają ciekawy słodkawy smak i lekko śluzowatą konsystencję. Choć większość liści robi się póżniej łykowata, nawet późnym latem młode liście pojawiają się na odroślach u nasady pnia. Nagie liście lipy drobnolistnej są smaczniejsze od często włochatych liści lipy szerokolistnej .
Z pni lip można otrzymywać wiosną, jak z brzozy, smaczny słodkawy sok.

Do celów leczniczych zbiera się pod koniec czerwca lub w lipcu, w czasie suchej pogody, rozkwitające kwiatostany wraz z podsadkami i suszy w miejscach zacienionych i przewiewnych w temp. do 35°C. Surowcem jest kwiatostan lipy - Inflorescentia Tiliae, syn. kwiat lipy - Flos Tiliae.Drewno lipowe służy do wypalania lekkiego, chłonnego węgla - Carbo medicinalis (syn. Carbo ligni, Carbo Tiliae). 

Kwiatostan lipy zawiera flawonoidy, których poznano dotąd ponad 20, wśród nich są pochodne glikozydowe kwercetyny, kemferolu i akacetyny. Na uwagę zasługuje tylirozyd o budowie glikozydoestru flawonoidowego. Ponadto znaleziono do 0,05% olejku eterycznego, a w nim do 5% farnezolu o przyjemnym zapachu, nieco geraniolu i eugenolu oraz znaczną ilość (do 50%) węglowodorów (alkanów). Występują również związki śluzowe, kwasy organiczne, fitosterole, trójterpeny, nieco garbników i sole mineralne.

W przypadku choroby gorączkowej napary lub odwary z kwiatów lipy łagodnie zwiększają wydzielanie potu i poprawiają nieco transpirację i perspirację skóry. Działanie to polega częściowo na bezpośrednim pobudzeniu czynności gruczołów potowych, a także, w pewnym stopniu, na zwiększeniu ich wrażliwości na bodźce przekazywane przez nerwy układu współczulnego przewodu pokarmowego i narządów rodnych u kobiet. Zmniejszają one nie znacznie napięcie mięśni gładkich, pobudzają w niewielkim stopniu wydzielanie soku żołądkowego, wzmagają przepływ żółci do dwunastnicy oraz wydalanie moczu. Działają korzystnie na stan napięcia układu nerwowego, pływają na konsystencję krwi, obniżają nieznacznie jej lepkość i przeciwdziałają skupianiu się krwinek czerwonych.

W zalecanych dawkach przetwory z kwiatów lipy nie powodują żadnych odczynów niepożądanych.

Napary z kwiatów lipy stosuje się jako pomocniczy łagodny środek napotny w stanach gorączkowych w niektórych chorobach zakaźnych, jak angina, grypa, zapalenie gardła, oskrzeli i tzw. choroba z przeziębienia. Napary z lipy służą również jako lek uspokajający w nadmiernej pobudliwości nerwowej i stanach napięcia nerwowego, zwłaszcza u młodzieży i osób starszych. Napar z kwiatów lipy podaje się także w łagodnych zaburzeniach trawiennych i metabolicznych oraz w miażdżycy. Surowiec jest jednym ze składników mieszanek ziołowych Degrosan i Pyrosan produkowanych przez Herbapol. Zewnętrznie stosuje się do obmywań, okładów, kąpieli, płukanek oraz irygacji, do pielęgnacji cery, usuwania piegów, a także w lekkich stanach zapalnych, podrażnieniu i świądzie skóry.

Napar z kwiatów lipy: 1 1/2 łyżki kwiatów zalać 2 szklankami wody wrzącej i naparzać 15 min pod przykryciem. Odstawić na 10 min i przecedzić. Pić po 1/2 szklanki 3 razy dziennie po jedzeniu jako środek napotny. Stosować także do użytku zewnętrznego.

Zioła napotne: zmieszać równe ilości kwiatów lipy, kwiatów bzu czarnego i owoców berberysu (lub kłączy perzu). Zalać 2 łyżki ziół 2 szklankami wody wrzącej i postawić pod przykryciem na parze na 20 min. Odstawić na 10 min i przecedzić. Dodać 2 łyżki syropu malinowego (lub kieliszek rumu dla dorosłych) i wypić gorące wieczorem przed snem. Jednocześnie przyjmować po 2 drażetki wit. C 4-5 razy dziennie oraz Polopirynę S.

Zioła uspokajające: zmieszać po 20 g kwiatów lipy, korzeni kozłka i liści melisy. Łyżkę mieszanki zalać 1 szklanką wody wrzącej i naparzać pod przykryciem 15 min. Odstawić na 10 min i przecedzić. Pić 1/3 szklanki 3 razy dziennie po posiłkach w stanach pobudzenia nerwowego.

Zioła do kąpieli: zmieszać 50 g kwiatów lipy, 30 g rozdrobnionego kłącza tataraku oraz po 20 g kwiatów lawendy i kwiatów (lub ziela) wrzosu. Zioła zalać 2 l wody wrzącej i pod przykryciem postawić nad parą na 30 min lub tak ogrzewać, aby nie doprowadzić do wrzenia. Przecedzić i wlać napar do wanny. Wytrawione po odcedzeniu zioła umieścić w woreczku płóciennym, zawiązać i zanurzyć w wannie wypełnionej do 1/3 wodą o temp. 37-38°C. Czas kąpieli 15-25 min. Po kąpieli nie wycierać się ręcznikiem, ale owinąć prześcieradłem kąpielowym, położyć do łóżka i ciepło okryć. Kąpiel działa uspokajająco, ułatwia zasypianie, regeneruje skórę i czyni ją elastyczną, usprawnia transpirację i ma także właściwości przeciwskurczowe. Ponadto działa napotnie i często przerywa ostry nieżyt nosa. Korzystnie jest przyjąć Polopirynę S, witaminę C oraz Rutinoscorbin i popić gorącą herbatą z dodatkiem soku malinowego. 

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Obserwuj przez e-mail

Formularz kontaktowy

Nazwa

E-mail *

Wiadomość *