niedziela, 12 czerwca 2016

Róża pomarszczona

Owoce wszystkich gatunków róż są jadalne, mają przyjemny kwaśny smak, są najbogatszym w strefie umiarkowanej źródłem witaminy C. W naszym kraju występuje dziko kilkanaście gatunków róż. Tworzą one często mieszańce międzygatunkowe, co utrudnia ich prawidłową identyfikację przez zarówno amatora, jak i specjalistów. Wszystkie gatunki można jednak użytkować w ten sam sposób.  Przed jedzeniem należy usunąć z ich wnętrza nasiona, otoczone warstwą włosków, które drażnią przewód pokarmowy. Zawierają dużo witaminy A oraz E, przypuszczalnie mają też działanie antyrakowe. Łatwo je suszyć i przechowywać przez zimę. Można z nich parzyć herbatkę, robić konfitury i wina. Cennym produktem żywnościowym są płatki róż, szczególnie tych, których kwiaty mają różowy kolor i przyjemny aromat. Używane są do nadziewania pączków, rogalików i innych produktów cukierniczych. Zbierając płatki należy odrywać i wyrzucać ich białe nasady - mają w większości gorzki smak. Młode pędy (odrosty) i liście są jadalne na surowo lub gotowane. Największe, a dzięki temu najłatwiejsze do zbierania, owoce ma róża pomarszczona, która jest często u nas sadzona i dziczejąca.
Kwitnąca różą pomarszczona. Foto autor. Ustka, zarośla na skraju wydm, czerwiec 2012.


Opis morfologiczny
Krzew o wysokości do 1,5 m. Wytwarza rozłogi, wskutek czego często tworzy gęste zarośla. Wszystkie pędy pokryte kolcami i owłosione. Wszystkie kolce są szczeciniaste, bardzo gęste i o bardzo zróżnicowanej wielkości i kształcie. Największe z nich są czasami sierpowato zagięte, najmniejsze igiełkowate. Liście nieparzysto-pierzaste. Są złożone z 5-7 grubych, ciemnozielonych listków, jajowato-eliptycznych, pod spodem owłosionych, często też ogruczolonych. Na górnej stronie są ciemnozielone, pomarszczone, nagie i lśniące. Posiada duże pięciopłatkowe, pojedyncze kwiaty, różowe lub różowo-czerwone (u uprawianych odmian także w innych kolorach). Przeważnie wyrastają po kilka na krótkich, ogruczolonych szypułkach. Działki kielicha są trwałe, krótsze od płatków korony, całobrzegie (czasami tylko zewnętrzne działki mają nieliczne i małe łatki). Po przekwitnięciu kwiatów pozostają wzniesione do góry. Zewnętrzne pręciki kilkakrotnie dłuższe od słupka. Tworzące pierścień miodniki są wzniesione. Owoce duże, kuliste, szkarłatnoczerwone. Rośnie na siedliskach ruderalnych, nadmorskich wydmach. Kwitnie od maja do czerwca.

Surowcem zielarskim są przede wszystkim dojrzałe owoce (Fructus Rosae).

Owocująca róża pomarszczona. Foto autor. Ustka, wydmy, lipiec 2012.
Owocująca różą pomarszczona. Foto autor. Ustka, przy promenadzie, lipiec 2011.
Szczególnie cennym surowcem leczniczym są jej owoce pozorne, będące niezwykle bogatym źródłem wysokoprzyswajalnego, naturalnego kwasu askorbinowego, czyli popularnej witaminy C. Badania nad zawartością witaminy C w owocach róży pomarszczonej wskazują, że jest ona aż 10 razy wyższa niż w owocach czarnej porzeczki, 20-30 razy wyższa niż w cytrynie, 100 razy wyższa niż w jabłkach i może wynosić niekiedy nawet aż 3000 mg. Dlatego już 1-3 owoce róży pomarszczonej pozwalają pokryć dziennie zapotrzebowanie dorosłego człowieka na tę witaminę! Ponadto w owocach róży pomarszczonej stwierdzono obecność innych witamin (witamin z grupy B: B1, B2, B6 witaminy A, K oraz E i PP), minerałów (tj. m. in.: potas, fosfor, magnez, siarka, sód, żelazo, wapń i chlor), cukrów (cukier inwertowany 10-12%), galaktolipidu (o działaniu przeciwzapalnym), pektyn, biflawonoidów (uelastyczniających naczynia krwionośne), antocyjanów, związków terpenowych (monoterpenów, triterpenów, seskwiterpenów), flawonoidów (pochodne kwercetyny i kemferolu, juglanina, awikularyna, hiperozyd, astragalina, tylirozyd, izokwercetyna), 0,03% olejku eterycznego (którego bogatym źródłem są płatki róży), karotenoidów (β-karoten, likopen), kwasów organicznych (kwas cytrynowy, jabłkowy) oraz garbników. Owoce róży pomarszczonej, z uwagi na podobny skład fitochemiczny, mają w lecznictwie zastosowanie zbliżone do owoców dzikiej róży (Rosa canina). Wykazują działanie ogólnie wzmacniające organizm (surowiec witaminowy), zwalczają infekcje w układzie trawiennym i łagodzą skutki kuracji antybiotykowych, wykazują właściwości ściągające, a także słabo rozkurczające w stanach spastycznych, żółciopędne i delikatnie moczopędne. Co więcej, obniżają gorączkę i pomagają usunąć toksyny z organizmu, zwiększają odporność i wzmacniają płuca, leczą przeziębienia i objawy grypowe, katar i nieżyty oskrzeli. Polecane są osobom przemęczonym, osłabionym, w trakcie rekonwalescencji, a także pomocniczo do stosowania w schorzeniach przewodu pokarmowego, wątroby oraz nerek. Wykazano, że posiadają również działanie przeciwartretyczne. Napar z płatków róży jest skuteczną płukanką przy bólu gardła, a woda różana likwiduje niedoskonałości cery: wypryski, trądzik i wągry, łagodzi pieczenie oczu i zmniejsza obrzęki powstałe wskutek zwichnięć oraz stłuczeń. Owoce róż są składnikiem wielu preparatów leczniczych, mieszanek ziołowych oraz suplementów diety rozpowszechnionych w aptekach m.in.: Cardiosan (stosowany w łagodnych dolegliwościach układu krążenia), czy Rosavit (stosowany w przeziębieniu i osłabieniu organizmu oraz stanach zwiększonego zapotrzebowania na witaminę C). Zawarty w owocach róży dzikiej i pomarszczonej galaktolipid jest związkiem, którego skuteczność w leczeniu stanów zwyrodnieniowych stawów została udowodniona przez duńskich naukowców. Dr Kaj Winther wykazał w badaniu za grupie pacjentów, że związek ten skutecznie łagodzi ból związany z chorobą poprzez hamowanie procesów zapalnych oraz działanie przeciwutleniające, a także poprawia ruchliwość objętych zwyrodnieniem stawów, przez co zwiększa sprawność chorych. Skuteczność galaktolipidu potwierdziły badania naukowców z Danii oraz Norwegii, w których łącznie uczestniczyło ponad 200 pacjentów cierpiących na choroby zwyrodnieniowe stawu biodrowego lub kolanowego. Jego działanie przeciwzapalne jest przez niektórych porównywane do działania imbiru, a nawet kwasu acetylosalicylowego. Doniesienia te wydają się być szczególnie istotne z uwagi, że choroby zwyrodnieniowe stawów polegające na rozwoju stanu zapalnego w stawach, (opuchlizna, zmniejszenie ruchliwości, ból stawów) i co za tym idzie na uszkodzeniu i stopniowym 


























































niszczeniu chrząstki stawowej stanowią jedną z najczęstszych przyczyn niepełnosprawności u osób starszych. Obecność w owocach róży pomarszczonej flawonoidów nadaje im właściwości lekko moczopędnych oraz antyoksydacyjnych (wymiatających wolne rodniki) i powoduje, że działają uszczelniająco i uelastyczniająco na ściany naczyń krwionośnych, co ma szczególne znaczenie w przypadku nadmiernej kruchości i przepuszczalności ścian naczyń krwionośnych (u osób starszych, cierpiących na żylaki kończyn, hemoroidy, ze skłonnością do opuchlizn). Ze względu na dużą zawartość witamin owoce róży dzikiej i pomarszczonej są polecane osobom w podeszłym wieku, a także młodym narażonym i podatnym na stres, w stanach osłabienia oraz kobietom ciężarnym i karmiącym piersią. Zaobserwowano także ich działanie przeciwwrzodowe oraz ochronne na błonę śluzową żołądka nawet u osób przewlekle pijących alkohol. Oleju z nasion róży dzikiej i pomarszczonej używa się w kosmetyce do pielęgnacji skóry, szczególnie cery wrażliwej, naczyniowej i skłonnej do podrażnień oraz jako składnika do produkcji kremów o działaniu zmiękczającym, oczyszczającym, regenerującym i wybielającym przebarwienia. Stosuje się go również do pielęgnacji suchych i zniszczonych włosów. Olejek różany jest natomiast z powodzeniem wykorzystywany do masażu i aromaterapii. Naukowcom udało się wyekstrahować z korzeni Rosa rugosa składnik nazywany z ang. „rosamultin” – glikozyd triterpenowy, który następnie badano pod kątem działania leczniczego w doświadczeniach laboratoryjnych na zwierzętach. Wykazano, że wyciągi metanolowe z korzeni róży pomarszczonej oraz wspomniany składnik rosamultin hamują hepatotoksyczny wpływ bromobenzenu na komórki wątroby szczurów (bromobenzen w warunkach doświadczalnych podaje się zwierzętom razem paszą w celu wywołania u nich modelowego uszkodzenia wątroby na drodze peroksydacji lipidów) oraz przywracają prawidłową funkcję enzymów wątrobowych. Naukowcy badając 12 różnych ekstraktów roślinnych wykazali również, że ekstrakty z korzenia Rosa rugosa działają hamująco na aktywność jednego z enzymów wirusa HIV-1, jakim jest proteaza. Z wynikami tych badań wiąże się obecnie ogromne nadzieje – naukowcy prowadzą kolejne doświadczenia w tym kierunku. 
Zbiór i suszenie: owoce zbiera się, gdy dojrzeją, ale jeszcze zanim zrobią się miękkie. Suszenie ich jest dość trudne; owoce trzeba rozdrobnić, przez pierwsze 10 min. należy trzymać je w temp. ok. 100 °C, by szybko zniszczyć enzymy rozkładające witaminę C, potem suszyć w temp. ok. 50-60 °C


Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

ANGIELSKI Lubin

ANGIELSKI Lubin
Centrum Językowe Harvard

Obserwuj przez e-mail

Formularz kontaktowy

Nazwa

E-mail *

Wiadomość *